Rozenpoort op poeren

Inkooplijst

• 13 × Vuren balk 44 x 94 mm, 2400 mm lang
• 4 × Vuren groen geïmpregneerd plank 28 x 145 mm, 3000 mm lang
• 2 × Vuren balk 44 x 69 mm, 3000 mm lang
• 6 × Vuren lat 28 x 68 mm, 2700 mm lang
• 4 × Vuren lat 18 x 44 mm, 2400 mm lang

1. Op de afkortzaag. Zaag uit acht balken van 44 x 94 mm elk een lamel van 2230 mm. Zaag uit de balken van 44 x 69 mm vier gordingen van 1460 mm. Zaag uit de tuinplanken van 28 x 145 mm vier lateien van 2400 mm en uit de restanten vier klossen van 88 mm. Zaag uit de latten van 28 x 68 mm twaalf liggende latten van 1194 mm en uit de latten van 18 x 44 mm vier staande latten van 1668 mm. Zaag uit één balk van 44 x 94 mm twee zijregels van 1190 mm. Schrijf op elk deel met potlood wat het is.

   Machine: afkortzaag

2. Op de afkortzaag. Leg een balk van 44 x 94 mm plat en draai de zaag op 45 graden verstek. Zaag het eind schuin af. Meet 740 mm langs de lange kant, draai de zaag naar 45 graden de andere kant op en zaag opnieuw. De schoor is nu een trapezium: lange zijde 740 mm, korte zijde 551 mm. Zaag direct daarna de tweede schoor, weer met de zaag de andere kant op. Maak zo vier schoren uit twee balken. Zaag de restanten haaks af en zaag er vier klossen van 200 mm uit. Zaag op dezelfde manier uit twee nieuwe balken vier zijschoren van 832 mm lang, met een korte zijde van 643 mm.

   Machine: afkortzaag

3. Met de cirkelzaag. Teken op de onderkant van elke gording vier inkepingen van 28 mm breed af, op 102, 224, 1208 en 1330 mm van het eind. Zet de zaagdiepte op 20 mm. Zaag de twee zijkanten van elke inkeping en een paar sneden ertussen. Hak de rest eruit met een beitel en maak de bodem vlak. Pas een inkeping op een restje tuinplank: hij moet er zonder kracht overheen.

   Machine: cirkelzaag

4. Verf of beits alle delen van vuren nu al, twee keer, ook de kopse kanten. Sla alleen de vlakken over waar de twee lamellen van een paal tegen elkaar komen, want daar komt lijm. Behandel ook de zaagsneden van de lateien en de klossen. Laat alles goed drogen.

5. Met de accuboormachine. Smeer PU-lijm D4 voor buiten op de vlakke kant van een buitenlamel. Maak de binnenlamel licht vochtig, want PU-lijm hardt uit met vocht. Leg de binnenlamel erop, met de onderkanten en de zijkanten gelijk, en klem ze met lijmklemmen. Boor door de binnenlamel gaten van 4 mm in twee rijen, 30 en 64 mm van de zijkant, op 440, 780, 1120, 1430, 1720 en 1880 mm van de onderkant. Onder 300 mm komen straks de zijplaten van de paaldrager. Draai er 12 schroeven 6 x 80 mm in. Maak zo alle vier palen en laat de lijm een nacht uitharden.

   Machine: accuboormachine

6. Met de accuboormachine. Schroef op elke paal een klos. Hij komt op de kant van 88 mm die naar de andere paal aan dezelfde zijkant wijst. Daar komt straks ook de binnenste latei. De onderkant van de klos zit 1760 mm boven de onderkant van de paal en de zijkanten zijn gelijk met de paal. Boor twee gaten van 3 mm, 25 mm boven de onderkant van de klos en midden op elke lamel. Draai er schroeven 5 x 60 mm in.

   Machine: accuboormachine

7. Met de accuboormachine. Schroef op elke paal de klos voor de zijschoor. Hij komt op de kant van 94 mm van de binnenlamel, aan de kant van de doorgang. De onderkant zit 1490 mm boven de onderkant van de paal en de zijkanten zijn gelijk met de paal. Boor twee gaten van 4 mm, midden op de klos en 30 mm van boven en onder. Draai er schroeven 6 x 80 mm in.

   Machine: accuboormachine

8. Bouwvolgorde. Houd alle delen los tot ze op de plek staan. Je lijmt alleen de palen van twee lamellen voor, en je zet de lateien, schoren, zijregels, gordingen en het latwerk pas op de poort zelf vast, in de volgorde van de stappen hieronder. Bouw de poort dus nooit op de grond om hem daarna rechtop te tillen. Het zwaarste deel dat je in één keer tilt is een paal met klossen, ongeveer 9 kg (4,15 kg per lamel, volgens de keuring met 450 kg per m³ voor vuren). Een zak beton weegt 25 kg.

9. Poeren maken. Zet de plek uit met touw en piketten. De harten van de palen liggen 1912 mm uit elkaar in de breedte en 1106 mm in de diepte. Controleer dat beide diagonalen ongeveer 2209 mm zijn. Graaf op elk hart een gat van 30 x 30 cm en 70 cm diep. Dat is ongeveer 63 liter beton per poer. Dit zijn richtmaten voor een gewone tuin met vaste zand- of kleigrond. Laat de fundering en het anker voor jouw plek vooraf controleren door de leverancier van de paaldrager of een aannemer voordat je graaft.

10. Gebruik Weber Beamix Basis beton 75, sterkteklasse C20/25. Meng een zak van 25 kg met ongeveer 2,25 liter leidingwater: eerst driekwart van het water in de molen, dan het poeder, dan de rest. Meng machinaal ongeveer 3 minuten of met de hand ongeveer 5 minuten. Verwerk de specie binnen ongeveer 2 uur en alleen boven 3 graden. Stort niet als er vorst komt. Reken op ongeveer 6 zakken per poer, 24 in totaal. Vul het gat in lagen en por elke laag aan met een lat. Dek het verse beton een paar dagen af met folie, zodat het niet uitdroogt in zon en wind.

11. Druk in elk nat gat een H-pergoladrager van 91 x 91 x 600 mm, thermisch verzinkt, en volg de montagevoorschriften van de drager die je koopt. De onderste helft van 300 mm gaat in het beton. In de bovenste helft van 300 mm komt de paal. De paal mag later niet op het beton of op de dwarsplaat van de drager rusten, want kopshout op een natte ondergrond rot. Laat dus ruimte vrij: de bouten dragen de paal. Laat het beton 50 mm boven de grond uitkomen en strijk het schuin af, zodat water van de paal wegloopt. Draai de dragers zo dat de zijplaten straks tegen de kant van de doorgang en tegen de buitenkant van de paal zitten. Daar is de paal 88 mm dik. Zet alle vier dragers even hoog en recht met een rechte lat en een waterpas. Laat het beton minstens 7 dagen uitharden voordat je de poort erop bouwt. Hang de eerste 4 weken nog geen zware planten aan de poort.

12. Met de accuboormachine. Zet de palen een voor een in de paaldragers, met de binnenlamel aan de kant van de doorgang en de klossen naar elkaar toe. Leg onder elke paal een stukje van 20 mm, bijvoorbeeld een restje tegel of kunststof, zodat de onderkant van het hout minstens 20 mm boven het beton en de dwarsplaat blijft. Het model rekent vanaf de onderkant van de paal, dus alle maten vanaf onderen blijven gelijk. Zet de paal tijdelijk recht met schuine latten en controleer met de waterpas op twee kanten. Boor door de 4 gaten van 13 mm in de zijplaten gaten van 12 mm door de paal. Zet er twee slotbouten M12 x 120 mm met ring en moer in. Haal daarna de onderlegger weg en controleer dat er lucht onder de paal zit.

    Machine: accuboormachine

13. Met de accuboormachine. Klem aan de voorkant een latei tegen de buitenkant van beide palen en een latei tegen de binnenkant. De bovenkant van de lateien ligt 20 mm boven de bovenkant van de palen. Beide lateien steken 200 mm uit buiten de palen. Boor met een boor van 10 mm recht door latei, paal en latei. Meet de gaten vanaf het linker eind van de latei: op 222 en 2178 mm, 55 mm onder de bovenkant. Op 266 en 2134 mm, 105 mm onder de bovenkant. Steek slotbouten M10 x 180 mm van buiten erin en draai de moeren met een carrosseriering aan de binnenkant vast. Doe hetzelfde aan de achterkant.

    Machine: accuboormachine

14. Met de accuboormachine. Zet de schoren. Leg een schoor plat tegen de binnenste latei en de klos, met de korte zijde naar de hoek van paal en latei. Het onderste eind staat verticaal en is gelijk met de buitenkant van de paal. Het bovenste eind ligt 10 mm onder de bovenkant van de latei. Klem de schoor vast. Boor onder een gat van 10 mm door schoor, klos en paal, 1850 mm boven de onderkant van de paal en 22 mm van de kant van de paal aan de doorgang. Steek er een slotbout M10 x 180 mm in vanaf de kant van de buitenste latei. Boor boven een gat van 10 mm door schoor en latei, op 589 of 1811 mm van het linker eind van de latei en 78 mm onder de bovenkant. Steek er tussen de twee lateien een slotbout M10 x 100 mm in. Draai beide moeren met een carrosseriering aan de kant van de schoor vast.

    Machine: accuboormachine

15. Met de accuboormachine. Zet de zijregels. Klem aan elke zijkant een zijregel plat tegen de binnenlamel van de voorste en de achterste paal, aan de kant van de doorgang. De bovenkant komt tegen de onderkant van de binnenste lateien, 2105 mm boven de onderkant van de paal. De regel eindigt 5 mm voor de voor- en achterkant van de palen. Boor per paal twee gaten van 10 mm door regel en paal, 47 mm onder de bovenkant van de regel en 20 en 64 mm van het eind. Steek er slotbouten M10 x 160 mm in vanaf de kant van de doorgang en draai de moeren aan de buitenkant vast.

    Machine: accuboormachine

16. Met de accuboormachine. Zet de zijschoren. Leg een zijschoor plat tegen de zijregel en de klos, met de korte zijde naar de hoek van paal en regel. Het onderste eind staat verticaal en is gelijk met de voor- of achterkant van de paal. Het bovenste eind is gelijk met de bovenkant van de zijregel. Klem de schoor vast. Boor onder twee gaten van 4 mm door schoor en klos en draai er schroeven 6 x 80 mm in. Boor boven een gat van 10 mm door schoor en zijregel, midden in het stuk waar ze elkaar overlappen. Zet er een slotbout M10 x 100 mm in met de moer aan de kant van de schoor.

    Machine: accuboormachine

17. Met de accuboormachine. Leg de gordingen met de inkepingen over de lateien. Ze steken voor en achter 102 mm uit. Meet hun hart vanaf het linker eind van de latei: op 244, 881, 1519 en 2156 mm. De buitenste twee liggen precies boven de palen. Boor van boven midden in elke inkeping een gat van 4 mm en draai er een schroef 6 x 80 mm in. Dat zijn vier schroeven per gording.

    Machine: accuboormachine

18. Met de accuboormachine. Schroef aan beide zijkanten zes liggende latten tegen de buitenkant van de palen. De onderste lat begint 316 mm boven de onderkant van de paal, de volgende telkens 320 mm hoger. De bovenste begint op 1916 mm. Elke lat eindigt 3 mm voor de buitenkant van de palen. Boor per paal twee gaten van 3 mm, 44 mm van het eind van de lat en 20 en 48 mm van de onderkant. Draai er schroeven 5 x 60 mm in.

    Machine: accuboormachine

19. Met de accuboormachine. Zet aan elke zijkant twee staande latten op de liggende latten, elk 200 mm uit het midden, dus 400 mm uit elkaar. Ze lopen van de onderkant van de onderste tot de bovenkant van de bovenste liggende lat. Boor op elke kruising een gat van 3 mm en draai er een schroef 4 x 40 mm in.

    Machine: accuboormachine

20. Afwerken. Werk de verf bij op de boorgaten en de plekken waar je geklemd hebt. Plant de klimrozen aan de buitenkant van het latwerk, ongeveer 30 cm van de palen. Bind de lange takken in de eerste jaren los aan het latwerk vast.

• De maten zijn die van een kleine pergola over een tuinpad. De palen staan buitenwerks 2000 x 1200 mm uit elkaar. De doorgang is 1824 mm breed en onder de lateien 2105 mm hoog, plus 50 mm beton boven de grond. Een smallere rozenboog van 1000 tot 1200 mm kan ook: dan worden de lateien en de doorgang korter. De schoren blijven gelijk.
• Het 3D-model begint aan de onderkant van de palen. De paaldrager en de poer staan er niet in. De paal hangt in de drager op de bouten, met minstens 20 mm lucht onder het hout. Het beton komt 50 mm boven de grond uit. De rozenpoort wordt zo ongeveer 2,35 m hoog.
• Een paal is gemaakt van twee balken van 44 x 94 mm, samen 88 x 94 mm. Zo past hij in een H-pergoladrager van 91 mm. De lamellen zitten vast met 12 schroeven 6 x 80 mm en met de bouten van de lateien en de zijregel. De PU-lijm D4 is bedoeld voor buiten en houdt water uit de naad. Een massieve geïmpregneerde paal van 90 x 90 mm kan ook, maar dan veranderen de bouten.
• In de breedte houden de schoren tussen paal en latei de poort recht. In de diepte doen de zijregels met de zijschoren dat. Het latwerk alleen is daar niet stijf genoeg voor.
• De poeren van 30 x 30 x 70 cm met een H-pergoladrager van 91 mm zijn een gangbare uitvoering voor een kleine pergola in een gewone tuin met vaste zand- of kleigrond. Bij veen, opgehoogde of losse grond, of op een open plek met veel wind zoals aan de kust, moet eerst een passende fundering bepaald worden. Dit plan geeft die niet, en voor elke plek geldt dat de fundering en het anker vooraf gecontroleerd worden. De rekenmotor rekent de fundering, de wind en de draagkracht van de paaldrager niet uit. De productpagina van de paaldrager noemt geen draagkracht.
• De lateien zijn geïmpregneerde tuinplanken van 28 x 145 mm, dubbel om elke paal. Twee planken samen houden over de doorgang van 1824 mm ruim genoeg stand voor de rozen. Het model rekent de doorbuiging niet uit.
• De palen, schoren, gordingen en latten zijn van gewoon vuren. Dat gaat buiten alleen lang mee als het goed in de verf of beits zit en niet in de grond staat. Daarom staan de palen in paaldragers op betonpoeren.
• Een vrijstaand bouwwerk in de achtertuin tot 2,5 m hoog is meestal vergunningvrij. Dat verschilt per situatie, dus kijk voor de zekerheid op het Omgevingsloket.
• De afbeeldingen zijn gemaakt uit het 3D-model.
• Bronnen voor de fundering: de productpagina van de H-Pergoladrager 91 x 91 x 600 mm bij Hornbach (art.nr. 3896644: 5 mm staal, thermisch verzinkt, 4 gaten van 13 mm, insteekhoogte 300 mm, voor inbedden in beton) en het productinformatieblad van Weber Beamix Basis beton 75 (C20/25, 2,25 liter water per 25 kg, ongeveer 2 uur verwerkbaar, verwerken boven 3 graden). Het blad van Basis beton 75 noemt 480 liter per ton, dus ongeveer 12 liter per zak van 25 kg. Zes zakken leveren zo ongeveer 72 liter, genoeg voor een poer. Koop voor de zekerheid een zak extra.